1. Веб-новелла деген не¶
Веб-новелла — интернетте бөлім-бөлімімен, жазылу барысында жарияланатын сюжетті проза. Оны көбіне телефоннан оқиды және келесі бөлімді күтеді.
Бұл анықтамада екі түрлі нәрсе бар:
- формат, яғни жариялану тәсілі — шығарманың оқырманға қалай жететіні: интернетте, бөлім-бөлімімен, жазылып жатқан кезде;
- мазмұн — ішінде не жазылғаны: кейіпкері, мақсаты, кедергісі мен оқиғасы бар сюжетті проза.
Сондықтан веб-новелла — жанр емес. Фэнтези де, махаббат та, детектив те, қорқынышты оқиға да веб-новелла болып шыға алады. Роман, повесть, әңгіме, новелла, ертегі мен аңыз да — ішінде оқиға болса.
Кітаптан айырмашылығы¶
| Кітап | Веб-новелла | |
|---|---|---|
| Қалай жазылады | автор бәрін жазып бітіреді, сосын жариялайды | автор жазып отырып жариялайды |
| Оқырманға қалай жетеді | бірден тұтас | бөлім-бөлімімен, белгілі бір ырғақпен |
| Қайдан оқиды | қағаздан не кітап қосымшасынан | көбіне телефоннан: жолда, үзілісте, ұйықтар алдында |
| Оқырман не күтеді | соңына дейін оқып шығуды | келесі бөлімді |
| Автор мен оқырман | кітап шыққан соң ғана кездеседі | әр бөлімнен кейін пікір жазысады |
| Бөлімнің міндеті | кітаптың бір бөлігі болу | өз алдына оқылып, келесісіне тарту |
Ең маңыздысы — соңғы жол. Веб-новеллада әр бөлім — шағын уәде: оқырман оны бітірген соң келесісін ашқысы келуі керек.
Қайдан шықты¶
Оқиғаны бөліп айтып, тыңдаушыны «әрі қарай не болды?» деген сұрақпен ертеңге қалдыру — ескі өнер.
- Шахерезада. «Мың бір түн» — ертегісін таң атқанда ең қызық жерінде тоқтатып, патшаны келесі түнді күтуге мәжбүр еткен әйелдің оқиғасы. Оның өмірі ілгекке байланып тұрды.
- Газет романдары. XIX ғасырда Чарльз Диккенс пен Александр Дюма романдарын газет-журналдарда бөлім-бөлімімен шығарды: «Монте-Кристо графын» оқырмандар газеттің келесі санынан күтіп оқыды. Қазақ баспасөзінде де ұзақ шығармалар «жалғасы бар» деген белгімен шығып тұрған.
Интернет бұл өнерді миллиондаған адамның қолына берді.
- Қытай. 1990-жылдардың соңынан бастап интернетте роман жазу жаппай құбылысқа айналды, кейін сайттар ақылы бөлімдер енгізіп, жазу мамандыққа айналды. Бүгін ол елде миллиондаған автор бар.
- Корея. Веб-новеллалар Naver, KakaoPage сияқты платформаларда шығады; ең сүйіктілері вебтунға, сосын дорама мен анимеге айналады. «Solo Leveling» веб-новелла болып басталып, вебтун, кейін аниме болды; «Reborn Rich» дорамасы да веб-новелладан алынған.
- Жапония. «Shōsetsuka ni Narō» сайты мыңдаған авторға жол ашты: «Re:Zero», «That Time I Got Reincarnated as a Slime» сияқты оқиғалар алдымен сол сайтта тегін шығып, кейін кітап (лайт-новелла), манга және аниме болды.
- Батыс пен орыс тілді интернет. Энди Уир «The Martian» романын алдымен өз сайтында бөлім-бөлімімен жариялаған; кейін ол кітап, сосын фильм болды. Royal Road, Wattpad, Author.Today, Литнет сайттарында мыңдаған автор осылай жазады.
Бүгін көріп жүрген аниме, манга, дорамалардың біразы — біреудің интернетте бөлім-бөлімімен жазған оқиғасы.
Неге қазақша¶
Аниме, манга, дорама көріп өскен буынға мұндай оқиғалар таныс. Ал қазақ тілінде олар әлі өте аз: орын бос, сенің кейіпкерің біріншілердің бірі бола алады.
Веб-новелланың белгілері¶
- Сюжетті проза. Ойдан шығарылған не көркем өңделген оқиға: кейіпкерлер, көріністер, диалогтар. Өлең, ой толғау, мақала емес.
- Жалғастық. Бөлімдер — бір оқиғаның жалғасы: әрқайсысы оқиғаны алға жылжытады және көбіне ілгекпен бітеді. Шығарма әлі жазылып жатуы да, аяқталған болуы да мүмкін.
- Оқиғаны кейіпкер қозғайды — оның әрекеті мен таңдауы, автордың пайымдауы емес.
- Жанр. Жанрдың таныс сюжет үлгілері — кемшілік емес, қалыпты нәрсе. Маңыздысы — оны қалай орындағаның.
- Экраннан оқуға ыңғайлы. Қысқа абзацтар, диалог көп, бір бөлім бір отырыста оқылады.
- Өз әлемің, өз кейіпкерлерің. Біреудің шығармасынан шабыт алып, оның идеясын пайдалануға болады. Ал оның кейіпкерлері мен әлемін алу — фанфик, фанфик сайтта жарияланбайды.
- Ертегі, аңыз, миф көркем проза болып жазылса, олар да веб-новелла.
- Бір бөлім — бастама болуы мүмкін. Бір бөлімнен тұратын шығарма ұзақ оқиғаның басы болуы мүмкін: сюжеттің әрі қарай баратын жері болса, бұл — веб-новелла.
Қысқаша¶
- Веб-новелла — формат: интернетте, бөлім-бөлімімен, жазылу барысында.
- Ішіндегісі — сюжетті проза, кез келген жанрда.
- Әр бөлім өз алдына оқылады және келесісіне тартады.