4. Тәжірибелі авторға: әдеттегі прозадан веб-новеллаға¶
Әңгіме, повесть, эссе жазып көрген автор веб-новеллаға үлкен байлықпен келеді. Бірақ кейбір әдеттер мұнда кедергі болады. Себебі әдебиеттің деңгейінде емес, оқырманмен келісімде.
Кітап оқырманы шығарманы өзі таңдап, уақыт бөліп, автордың соңынан еруге дайын келеді. Веб-новелла оқырманы телефонда отыр: бір саусақ қозғалысымен басқа оқиғаға кетіп қалады. Оны бірінші абзацтан ұстап, әр бөлімнің соңында қайта шақыру керек.
Нені өзгерту керек¶
| Әдеттегі прозада | Веб-новеллада |
|---|---|
| Табиғат суретімен, ұзақ кіріспемен басталады | Бірінші абзацтан бір нәрсе болады; табиғат — кейіпкердің көзімен, керек кезде |
| Автор ой толғайды, лирикалық шегініс жасайды | Ойды кейіпкердің таңдауы көрсетеді |
| Мораль ашық айтылады | Оқырман түйінді өзі жасайды |
| Ұзақ абзацтар, күрделі сөйлемдер | Қысқа абзацтар, экраннан оқуға ыңғайлы |
| Кейіпкер оқиғаны бақылайды, ойланады, еске алады | Кейіпкер бір нәрсе қалайды және соған әрекет етеді |
| Оқиға «болды» деп баяндалады | Оқиға көрініс болып оқырманның көз алдында өтеді |
| Бөлім тыныш, тұйықталып бітеді | Бөлім ілгекпен бітеді |
| Жанр — «жеңіл әдебиет», одан қашу керек | Жанр — оқырманға берілген уәде, оны орындау керек |
| Шығарма толық жазылып, бірден жарияланады | Бөлімдер ырғақпен шығады, оқырман жолда қосылады |
Нені сақтау керек¶
- Тіл. Бай, табиғи қазақ тілі — жас авторлардың көбіне жетпейтін нәрсе.
- Бақылау. Адамның мінезін, тұрмысты, ауыл мен қаланың тірлігін көре білу.
- Ауыр тақырыптар. Өлім, айырылысу, ар мен намыс — веб-новеллада да орны бар, тек оларды кейіпкер бастан кешсін.
- Ұлттық материал. Мифтер, тарих, дала, салт — веб-новеллада бұл өте сирек кездесетін байлық.
Бір көрініс, екі нұсқа¶
Әдеттегі проза: Күз келді. Сарыарқаның даласы сарғайып, аспанды сұр бұлт торлады. Адам өмірі де осы күз секілді: бүгін бар, ертең жоқ. Ахмет қарт терезе алдында отырып, өткен күндерін ойлады. Ол жастық шағын, соғыс жылдарын, ерте кеткен жарын еске алды.
Веб-новелла: Ахмет қарт хатты үшінші рет оқыды. Конвертте мөр жоқ, қолтаңба жоқ. Бір ғана жол: «Ұлыңыз тірі».
Ұлын отыз жыл бұрын өз қолымен жерлеген еді.
Не өзгерді:
- Бірінші нұсқада оқиға жоқ: қарт ойланып отыр. Екіншісінде бірінші сөйлемнен бір нәрсе болып жатыр.
- Бірінші нұсқа «адам өмірі — күз» деп оқырманға ойды айтып береді. Екіншісі ештеңе түсіндірмейді, бірақ оқырман қарттың қайғысын да, үмітін де сезеді.
- Екінші нұсқаның соңында сұрақ бар: хатты кім жазды? Оқырман жауап іздеп, әрі қарай оқиды.
- Күз, соғыс, ерте кеткен жар жоғалған жоқ: олар кейінірек, оқиғаның ішінде, қажет кезде шығады.