7. Тамаша веб-новелла қандай болады¶

Веб-новелланы келесі бөлім үшін оқиды. Төмендегінің бәрі — осыдан шығады. Бұл ереже емес, бағдар: сайт мәтінді оқығанда осыны іздейді.

Идеяны бір сөйлеммен айтуға болады¶

Жақсы идеяда кейіпкер, оның қалауы, кедергісі және ерекше бір нәрсе бар. Оны естіген адам «сосын не болды?» деп сұрайды.

Жезтырнақ аулайтын соңғы бақсының немересі жезтырнақтан өлердей қорқады — ал ауылда бала жоғала бастады.

Идеяңды осылай бір сөйлеммен айта алмасаң, ол әлі өзіңе де анық емес. Жазбас бұрын осы сөйлемді тап.

Бірінші бөлім бірден ұстайды¶

Оқырман бірінші беттің өзінде қалу-қалмауын шешеді. Алғашқы абзацтарда бір нәрсе болуы, кімнің оқиғасы екені және не қатерде тұрғаны көрінуі керек.

Ұстамайды: Таң атты. Ерасыл оянып, жуынып, таңғы асын ішті. Ол он жеті жаста еді, Алматыда тұратын. Әкесі инженер, шешесі мұғалім еді.

Ұстайды: Ерасыл айнаға қарады. Айнадағы бала оған қарамады.

Бірінші бөлімде мыналар кедергі болады: оянумен, ауа райымен басталу; әлемнің мың жылдық тарихы; кейіпкерлердің тізімі мен сипаттамасы. Мұның бәрін оқырман кейін, оқиға ішінде біледі.

Алғашқы үш бөлім — оқырманмен келісім¶

Оқырман алғашқы үш бөлімде шығармамен қалуды не кетуді шешеді. Үшінші бөлімнің соңына дейін ол мыналарды білуі керек:

• бас кейіпкер кім және ол не қалайды;
• оған не кедергі;
• бұл әлемнің ерекшелігі неде;
• оқырман не алады — жанрдың уәдесі.

Және ол кем дегенде бір рет сый алуы керек: кішкене жеңіс, бір жұмбақтың шешімі, күшті сезім.

Бас кейіпкер өзі қалайды және таңдайды¶

Оқырман кейіпкердің соңынан ереді. Ол бір нәрсе қалайды, соған әрекет етеді, қателеседі, таңдау жасайды. Оның әлсіз жері бар — оны жеңу де оқиғаның бір бөлігі.

Кейіпкерге тек «бір нәрсе болып» жатса, оқырман оны бақылайды, бірақ ол үшін уайымдамайды.

Оқырман үнемі сый алады¶

Әр бөлімде оқырман бір нәрсе алуы керек: жеңіс, жұмбақтың шешімі, кейіпкердің күшеюі, романтикалық сәт, күлкі, күшті сезім. Бұл — оқырманға сый: ол осы үшін оқиды.

Қиындық, жеңіліс, азап — оқиғаның бір бөлігі. Бірақ кейіпкер ұзақ азап шегіп, ештеңе өзгермесе, бұл — тоқырау. Тоқырау созылса, оқырман кетеді. Жеңіліс бір нәрсеге апаруы керек: жаңа шешімге, жаңа күшке, есептің қайтарылуына.

Әр бөлім ілгекпен бітеді¶

Бөлімнің соңы келесісін ашуға себеп береді:

• сұрақ — хатты кім жазды?
• қауіп — есік сыртынан қадам естілді;
• жаңалық — ол ұстазының кім екенін білді;
• шешім алдындағы сәт — кейіпкер таңдауы керек, ал біз әлі білмейміз;
• күтпеген сөз — «Мен сенің әкеңмін» сияқты.

Ілгектің бәрі айқай болуы шарт емес: кейде тыныш бір сөйлем де жеткілікті. Бірақ оқырманды алдама: келесі бөлімде «қауіп» бос болып шықса, ол екінші рет сенбейді.

Жанр уәдесін орындайды¶

Хоррор қорқытады, романтика екі адамның бір-біріне тартылуын көрсетеді, фэнтези ғажайып әлем мен күш береді. Жанрды таңдадың ба — уәдесін орында.

Экраннан оңай оқылады¶

Қысқа абзацтар, көп диалог, көріністер арасында бос жол. Бір бөлім бір отырыста оқылады.

Ырғақпен шығады¶

Оқырман келесі бөлімнің қашан шығатынын білгенде қайта оралады. Бір күнде он бөлім, сосын бір ай үнсіздік — оқырманды жоғалтудың оңай жолы. Бірнеше бөлімді алдын ала жазып қой да, бір ырғақпен шығар.

Өз әлемі бар¶

Әлемнің өз ережесі болады: сиқыр неге тұрады, кім билейді, неден қорқады. Бұл ережелерді оқырман оқиға ішінде, кейіпкермен бірге біледі — дәріс арқылы емес. Қазақ мифтері, дала, тарих, тұрмыс — басқа тілде жоқ байлық (16-тарау).

Оқырманмен бірге жазылады¶

Пікірлер — оқырман сені қай жерде түсінді, қай жерде түсінбеді, нені күтеді — соны көрсетеді. Оқырманның әр тілегін орындау міндет емес, бірақ тыңдау пайдалы.

Соңына жетеді¶

Тамаша веб-новелла аяқталады: желілер түйіседі, кейіпкер өзгереді, оқырманда сезім қалады. Шығарма біткенде оны баптауларда «аяқталды» деп белгіле.

Өзіңді тексер¶

• Идеямды бір сөйлеммен айта аламын ба?
• Бірінші абзацта бір нәрсе бола ма?
• Бас кейіпкерім не қалайды?
• Бұл бөлімде оқырман не алады?
• Бөлімнің соңында оқырман неге келесісін ашады?