17. Жанрлар мен сюжет үлгілері¶

Жанр — оқырманмен келісім. Оқырман «хоррор» деген белгіні көріп, үрей күтеді; «махаббат» деп оқып, екі адамның тартылысын күтеді. Ол күткенін алса — риза, алмаса — алданған.

Сайттағы жанрлар мен тегтердің тізімі өзгеруі мүмкін: оны шығарманың баптауларынан қара. Төменде — жиі кездесетін жанрлардың уәдесі мен оқырман күтетін сәттер.

Жанрдың уәдесі¶

Махаббат. Уәдесі — екі адамның бір-біріне тартылуы және оларды бөліп тұрған кедергі. Оқырман күтеді: алғашқы кездесу, тартылыс, кедергі, «бәрі бітті» деген сәт, қайта табысу. Сайт 16+: сүйісуден әрі өтетін сәт «сахна сыртында» қалады (5-тарау).

Фэнтези. Уәдесі — ғажайып әлем мен күш. Оқырман күтеді: жаңа әлемге ену, күш жүйесін тану, кейіпкердің өсуі, үлкен шайқас.

Детектив. Уәдесі — жұмбақ пен оның шешімі. Айғақтарды оқырман да көрсін: шешім ойда жоқ жерден емес, оқырман байқамай өткен деталдан шықсын. Жалған із болады, бірақ соңында бәрі қисынға келеді.

Хоррор. Уәдесі — үрей. Белгісіздік көрінген құбыжықтан қорқынышты: есік сыртындағы дыбыс көбіне есіктен кірген жаудан күштірек. Кейіпкер осал болсын — оған шынымен қауіп төнсін.

Фантастика. Уәдесі — «егер … болса ше?» деген сұрақ және оның салдары. Бір ғана жаңалық — бүкіл қоғам өзгереді.

Комедия. Кейіпкердің мақсаты шын, ал жағдайы күлкілі. Кейіпкер өзі күлмейді — ол шын ниетімен күреседі, ал оқырман күледі.

Шытырман оқиға. Уәдесі — жол, қауіп пен жаңалық. Әр кезең — жаңа жер, жаңа сынақ.

Жанрлар араласа береді. Тек басты жанрдың уәдесін ұмытпа.

Сюжет үлгілері¶

Сюжет үлгісі — көп авторлар қолданатын таныс жүріс. Оны ұрлық деп ойлама: ол — оқырманға таныс тіл. Мыңдаған веб-новелла бір үлгімен жазылады, ал әрқайсысы өз оқиғасын айтады. Әлемдік веб-новеллада жиі кездесетіндер:

Басқа әлемге түсу — кейіпкер өз әлемінен ертегіге, өткенге не ойынның ішіне түсіп қалады.
Қайта туу — кейіпкер өліп, басқа денеде не басқа заманда қайта туады; бұрынғы өмірінің есі сақталған.
Уақытқа оралу — кейіпкер өткенге оралып, бәрін басынан бастайды: енді ол алда не болатынын біледі.
Жүйе мен деңгей — кейіпкердің алдында ойындағыдай жүйе ашылады: тапсырма, деңгей, ұпай.
Әлсізден күштіге — бәрі мазақ еткен кейіпкер бірте-бірте ең мықтыға айналады.
Кек — опасыздыққа ұшыраған кейіпкер кек алуға оралады.
Жауыз басты кейіпкер — оқиға жауыздың не жауыздың орнына түсіп қалған адамның көзімен баяндалады.
Шартты неке — махаббатсыз, келісім бойынша қиылған неке.
Жасырын тұлға — кейіпкер шын кім екенін жасырады.

Көптеген үлгінің негізінде кейіпкердің ерекше күші жатыр: басқаларда жоқ қабілет, білім не мүмкіндік. Уақытқа оралған кейіпкердің ерекше күші — болашақты білуі; жүйе ашылған кейіпкердікі — жүйенің өзі. Ерекше күш оқиғаны қызықты етеді, бірақ оның да шегі мен бағасы болсын (16-тарау): бәрін оңай жеңетін кейіпкер үшін ешкім уайымдамайды.

Сайттағы сюжет үлгілерінің тізімі тегтерде — оны студиядан қара.

Үлгіні өзіңдікі ет¶

Таныс үлгіге өз бұрылысыңды қос:

Орнын ауыстыр. Сиқыр академиясы — Лондонда емес, Ұлытау етегінде.
Кейіпкерді ауыстыр. Қайта туған — жас ханзада емес, елу жастағы мұғалім.
Ережеге баға қос. Жүйе деңгей береді — бірақ әр деңгей үшін бір естелігін алады.
Екі үлгіні біріктір. Уақытқа оралу + шартты неке: ол бұл некенің қалай бітетінін біледі — енді оны қалай өзгертеді?
Қазақ материалын қос. Қайта туу — бірақ жезтырнақ болып.

Үлгіні салғырт қолданба. Оқырман үлгіні жақсы біледі: егер сен оның сезімін — уақытқа оралғанның өкінішін, жүйе ашылғанның таңданысын — көрсетпей, тек сұлбасын қайталасаң, ол жалығады.

Өзіңді тексер¶

Менің басты жанрым қандай және оның уәдесін орындап жүрмін бе?
Қай сюжет үлгісін қолдандым?
Оған қандай өз бұрылысымды қостым?
Кейіпкердің ерекше күшінің шегі мен бағасы бар ма?