3. Веб-новелла емес нәрселер¶

Сайт тек сюжетті прозаны жариялайды. Басқа мәтінді модератор себебін жазып қайтарады. Бұл мәтіннің жаман екенін білдірмейді: ол жай басқа форматта жазылған, ал оның орны — басқа жерде.

Әр форматтың жанында — оны оқиғаға қалай айналдыруға болатыны. Көп жағдайда тақырыбың да, ойың да сол күйі қалады: тек оны енді кейіпкер бастан кешеді.

Эссе, ой толғау¶

Бұл не: автор бір тақырыпқа ой толғайды. Кейіпкер де, оқиға да жоқ. Көбіне мектептегі шығарма сияқты құрылады: кіріспе, негізгі бөлім, «Қорыта айтқанда».

Неге жоқ: ойды оқырманға айтып бересің, ал веб-новеллада оқырман оны кейіпкермен бірге бастан кешіп, өзі түйеді.

Қалай оқиғаға айналады: ойыңды кейіпкерге бер — ол сол ойдың үшін күрессін, қателессін, таңдасын.

Эссе: Қазіргі жастар ауылды тастап, қалаға кетіп жатыр. Бұл — үлкен мәселе. Ауыл босаса, тіліміз бен салтымыз да әлсірейді.

Оқиға:
— Билет алдым, — деді Айбек.
Әкесі қолындағы шөмішті қойып, терезеге қарады.
— Қашан?
— Ертең. Таңғы алтыда.

Екінші нұсқада «мәселе» деген сөз жоқ, бірақ оқырман оны сезеді — және әкесі не дейді екен деп күтеді.

Мақала, публицистика, уағыз, ғылыми мәтін, тарихи зерттеу¶

Бұл не: ақпарат, талдау, кеңес не насихат.

Неге жоқ: мақсаты — білім беру не сендіру, оқиға айту емес.

Қалай оқиғаға айналады: білімің әлемнің негізі болсын. Тарихшы — тарихи шытырман оқиға, дәрігер — ауруханадағы драма, бағдарламашы — киберпанк жаза алады. Деректер кейіпкердің жолында кездесетін шындық болсын, лекция емес.

Естелік, өмірбаян, ғұмырнама¶

Бұл не: автор өз өмірін не нақты адамның өмірін әңгімелейді — көріністері, диалогтары болса да. Белгілері: шын есімдер мен жерлер, «бұл менің өмірімде болған», «әкем туралы естелік», нақты адамға арнау.

Неге жоқ: сайт ойдан шығарылған не көркем өңделген оқиғаны жариялайды.

Қалай оқиғаға айналады: шын оқиғаны көркем өңде. Кейіпкерге ойдан ат бер, оқиғаны өзгерт, жоқты қос, бар нәрсені алып таста. Енді бұл сенің өмірің емес, кейіпкердің оқиғасы: ол сенен батылырақ, қорқақтау, бақыттырақ болуы мүмкін.

Естелік: Бұл оқиға менің өмірімде 2009 жылы болды. Әкем мені алғаш рет жайлауға алып барды.

Оқиға: Он жасар Ерасыл жайлауға бірінші рет бара жатты. Әкесі жол бойы үндемеді. Ал түнде жылқылар жоғалды.

Тірі адамды — танысыңды, мұғаліміңді, әншіні — махаббат, жыныстық не қылмыс оқиғасының кейіпкері етуге болмайды (5-тарау).

Өлең, поэма, жыр¶

Бұл не: жол, шумақ, ұйқас.

Неге жоқ: сайт прозаны жариялайды.

Қалай оқиғаға айналады: поэманың оқиғасын прозамен айт. Ал оқиға ішіндегі бір өлең — кейіпкердің әні, ақынның жыры — болады.

Пьеса, сценарий¶

Бұл не: тек кейіпкерлердің сөзі мен ремаркалар.

Неге жоқ: бұл сахна не экран үшін жазылған мәтін.

Қалай оқиғаға айналады: ремарканы көрініске, репликаны диалогқа айналдыр: кім сөйлейді, не істейді, бөлмеде не болып жатыр.

Мазмұндама, синопсис, жоспар¶

Бұл не: оқиғаның қысқаша мазмұны, көріністерсіз.

Неге жоқ: оқырман оқиғаның ішіне кірмейді, тек ол туралы естиді.

Қалай оқиғаға айналады: әр оқиғаны көрініс етіп жаз — оқырман оны кейіпкермен бірге көрсін.

Мазмұндама: Арман сиқыр академиясына түседі, бірақ оның күші жоқ болып шығады. Кейін ол бәрін жеңіп, ең мықты сиқыршы болады.

Көрініс: Тас Арманның алақанында суық күйі жатты. Залда біреу күліп жіберді.
— Келесі, — деді ұстаз, оған қарамастан.

Жоспар жазу пайдалы — бірақ ол өзіңе арналған, оқырманға емес.

Хабарландыру, алғыс, автор туралы бөлім¶

Бөлім орнына «Жаңа бөлім жақында шығады», «Оқығандарыңызға рахмет», «Мен туралы» деп жазылған мәтін — оқиға емес. Шығарма туралы сөзді аннотацияға, өзің туралы сөзді профиліңе жаз.

Шекаралық жағдайлар¶

Модератор күмәнданса, шешімді адам қабылдайды. Мәтінің қайтарылса, себебін оқып, түзетіп, қайта жібер (5-тарау).