19. Мәтінмен және оқырманмен жұмыс¶

Веб-новелла — марафон. Оны бір кеште жазып бітірмейсің: айлар бойы, бөлім артынан бөлім жазасың, ал оқырман күтіп отырады. Бұл тарау — сол жолда адаспау туралы.

Жоспармен бе, жүрекпен бе¶

Кейбір автор бәрін алдын ала жоспарлайды, кейбірі жазып отырып ойлап табады. Екеуі де дұрыс. Бірақ веб-новеллада ең болмаса үш нәрсені алдын ала біл:

• басты сұрақ — оқиға не туралы;
• соңы — кейіпкер қайда жетеді (кейін өзгеруі мүмкін);
• келесі кезең — қазіргі кезеңнен кейін не болады.

Бұларды білмей жазған шығарма көбіне ортасында тұйыққа тіреледі.

Жаз, сосын түзет¶

Бірінші нұсқаны тез жаз: оның міндеті — бар болу, тамаша болу емес. Сосын түзет. Бәрін бірден емес, бірнеше айналыммен:

1. Оқиға — бөлімде не өзгереді? Сый мен ілгек бар ма? (7, 8-тараулар)
2. Көріністер — әр көріністің мақсаты, тартысы, нәтижесі бар ма? (13-тарау)
3. Тіл — калька, кеңсе сөзі, штамп, бірсарынды ырғақ, қате (15, 18-тараулар)

Түзетпес бұрын мәтінді бір түнге қалдыр: жаңа көз көбірек көреді.

Бөлім қоры¶

Бірінші бөлімді жарияламас бұрын бірнеше бөлімді жазып қой. Қор болса:

• ауырсаң, емтиханың болса, шабытың кетсе — оқырман бәрібір жаңа бөлім алады;
• ертеңгі бөлімнің не болатынын білесің — бүгінгі бөлімге дұрыс ілгек қоясың;
• асығып, шикі бөлімді жарияламайсың.

Қорды сақта: бір бөлім жариялағанда — бір бөлім жаз.

Ырғақ¶

Өзің ұстап тұра алатын ырғақты таңда: күн сайын, екі күнде бір, аптасына бір. Жиі, бірақ үзілістермен шыққаннан сирек, бірақ тұрақты шыққан жақсы. Сайтта бөлімдерді алдын ала жүктеп, белгілі бір ырғақпен шығаруға болады — мүмкіндіктерін студиядан қара.

Оқырманмен¶

Пікірлер — веб-новелланың ең үлкен сыйы: сен оқырманыңды бірден көресің.

• Пікірге алғыс айт, сұраққа жауап бер — оқырман өзін байқағанын сезеді.
• Келесі бөлімде не болатынын айтып қойма.
• Сынмен дауласпа. Бір адамның пікірі — бір адамның талғамы. Ал бірнеше оқырман бір нәрсені айтса — бұл белгі: сол жерді қайта оқы.
• Оқырманның әр тілегін орындаудың қажеті жоқ: оқиға — сенікі.

Пікірлерді басқару құралдары — студияда.

Бағамен¶

«Редакция бағасы» мен оның талдауы — мәтінің бүгін оқырманға қалай жетіп тұрғанын көрсетеді (6-тарау). Ең әлсіз бағытты тауып, келесі бөлімде соған назар аудар. Бірден бәрін түзетуге тырыспа.

Тастап кетпе¶

Веб-новелланың ең жиі соңы — финал емес, үнсіздік: автор шаршап, оқиғаны жартысында тастап кетеді. Оқырман үшін бұл — ең ауыр соңы.

• Шаршасаң, оқиғаны қысқарт: кезеңді аяқта, басты сұраққа жауап бер, шығарманы «аяқталды» деп белгіле. Қысқа, бірақ аяқталған оқиға — ұзын, бірақ тасталған оқиғадан жақсы.
• Үзіліс керек болса, оқырманға аннотацияда не профиліңде айт. Хабарландыру бөлім болып жарияланбайды (3-тарау).
• Тұйыққа тірелсең — 10–13-тарауларға орал: көбіне кейіпкердің қалауы бұлыңғыр не тартыс әлсіреп кеткен.

Өзіңді тексер¶

• Басты сұрақты, соңын және келесі кезеңді білемін бе?
• Бөлім қорым бар ма?
• Өзім ұстап тұра алатын ырғақты таңдадым ба?
• Оқырмандарымның пікірін оқып, жауап беріп жүрмін бе?